ผู้วางแผนการผลิตตรวจชิ้นส่วนและเอกสาร BOM ในโรงงาน

BOM คืออะไรในระบบผลิต? ทำไมข้อมูลวัตถุดิบจึงสำคัญต่อการวางแผน MRP

BOM หรือ Bill of Materials คือรายการวัตถุดิบ ชิ้นส่วน และปริมาณที่ต้องใช้เพื่อผลิตสินค้าหนึ่งรายการ เป็นข้อมูลสำคัญสำหรับการวางแผนจัดซื้อ ตรวจความพร้อมของวัตถุดิบ และประมาณต้นทุนการผลิต หาก BOM ไม่ตรงกับวิธีผลิตจริง แม้ระบบจะคำนวณได้เร็ว ผลวางแผนก็อาจคลาดเคลื่อน

บทความนี้อธิบายว่า BOM ทำงานร่วมกับ MRP อย่างไร พร้อมตัวอย่างและขั้นตอนเตรียมข้อมูลสำหรับโรงงานที่กำลังเปลี่ยนจากไฟล์ Excel มาใช้ระบบผลิต

BOM ในระบบผลิตประกอบด้วยอะไรบ้าง

ให้นึกถึง BOM เป็นแผนผังส่วนประกอบของสินค้า ไม่ใช่เพียงรายชื่อวัตถุดิบ แต่ต้องระบุด้วยว่าสินค้าแต่ละรุ่นใช้ส่วนประกอบใด ใช้เท่าไร และใช้สูตรเวอร์ชันไหนในช่วงเวลาใด

  • สินค้าหลักและรหัสสินค้า: ผลิตภัณฑ์หรือชิ้นงานที่ต้องการผลิต
  • รายการส่วนประกอบ: รหัสวัตถุดิบ ชิ้นส่วน และชิ้นงานกึ่งสำเร็จรูป
  • ปริมาณและหน่วยนับ: ปริมาณที่ต้องใช้ต่อหน่วยหรือขนาดชุดการผลิต
  • โครงสร้างหลายระดับ: แสดงชิ้นงานย่อยที่ต้องผลิตก่อนนำไปประกอบสินค้าหลัก
  • เวอร์ชันและช่วงใช้งาน: ระบุสูตรที่ผ่านอนุมัติและวันที่มีผล
  • อัตราสูญเสียและวัสดุทดแทน: กำหนดตามข้อเท็จจริงและความสามารถของระบบ

ตัวอย่าง BOM อย่างง่าย

สมมติโรงงานประกอบชุดโต๊ะหนึ่งชุด ใช้หน้าโต๊ะ 1 แผ่น ขาโต๊ะ 4 ขา และสกรู 16 ตัว หากได้รับคำสั่งผลิต 100 ชุด ความต้องการขั้นต้นจะเป็นหน้าโต๊ะ 100 แผ่น ขาโต๊ะ 400 ขา และสกรู 1,600 ตัว ก่อนพิจารณาสต๊อกที่ใช้ได้ ของเสีย หรือข้อจำกัดอื่น

หากขาโต๊ะเป็นชิ้นงานที่ต้องประกอบขึ้นเอง ระบบอาจมี BOM อีกระดับสำหรับวัสดุที่ใช้ทำขาโต๊ะ ตัวอย่างนี้เป็นการคำนวณเพื่ออธิบายแนวคิด ไม่ใช่สูตรของโรงงานใด

BOM กับ MRP ทำงานร่วมกันอย่างไร

หลักการวางแผนของ Oracle อธิบายว่า MRP ใช้โครงสร้างสินค้าเพื่อคำนวณความต้องการส่วนประกอบ ในทางปฏิบัติ MRP หรือ Material Requirements Planning ใช้ข้อมูลแผนผลิตร่วมกับ BOM เพื่อแตกความต้องการส่วนประกอบ จากนั้นพิจารณาวัตถุดิบที่ใช้ได้ รายการที่กำลังสั่งซื้อหรือผลิต และระยะเวลาจัดหา เพื่อเสนอว่าควรเตรียมอะไรและเมื่อใด

  1. รับความต้องการผลิตจากคำสั่งซื้อหรือแผนที่อนุมัติ
  2. เลือก BOM และเวอร์ชันที่มีผลสำหรับสินค้าและวันที่วางแผน
  3. คำนวณความต้องการขั้นต้นของส่วนประกอบแต่ละระดับ
  4. พิจารณาสต๊อกที่พร้อมใช้ รายการรับเข้าที่คาดไว้ และการจองตามกฎของระบบ
  5. เสนอแผนจัดซื้อหรือแผนผลิตให้ผู้รับผิดชอบตรวจสอบก่อนดำเนินการ

MRP เป็นเครื่องมือช่วยวางแผน ไม่ใช่คำสั่งให้ซื้อทันที ผู้วางแผนยังต้องตรวจความพร้อมผู้ขาย กำลังการผลิต และข้อจำกัดหน้างาน กระบวนการและความสามารถแตกต่างกันในแต่ละระบบ

ชิ้นส่วนสำหรับการผลิตและรายการตรวจสอบ BOM

ทำไม BOM ไม่ตรงจึงทำให้แผนผลิตผิด

หากสูตรระบุสกรูน้อยกว่าที่ใช้จริง โรงงานอาจเห็นว่าวัตถุดิบเพียงพอทั้งที่ต้องสั่งเพิ่ม หรือหากสินค้ารุ่นใหม่ยังใช้สูตรเดิม ระบบอาจวางแผนซื้อชิ้นส่วนที่ไม่ตรงกับแบบ การแก้ปัญหาจึงต้องตรวจทั้งสูตร หน่วยนับ เวอร์ชัน และยอดคงเหลือ ไม่ใช่ดูผล MRP เพียงจุดเดียว

ควรเตรียมข้อมูลก่อนทำ BOM อย่างไร

  1. รวบรวมรหัสสินค้าและวัตถุดิบจากฝ่ายผลิต จัดซื้อ และคลัง แล้วกำหนดรหัสกลางที่ใช้ร่วมกัน
  2. ตรวจหน่วยนับและอัตราแปลง เช่น ซื้อเป็นกล่องแต่เบิกเป็นชิ้น พร้อมกำหนดวิธีปัดเศษ
  3. ยืนยันปริมาณที่ใช้จริงและของเสียกับผู้เชี่ยวชาญหน้างาน
  4. แยกสูตรตามรุ่นสินค้า ขนาดชุดผลิต หรือโรงงานเมื่อวิธีผลิตต่างกัน
  5. กำหนดผู้สร้าง ผู้ตรวจ และผู้อนุมัติ พร้อมวันที่เริ่มใช้แต่ละเวอร์ชัน
  6. ทดสอบแผนกับคำสั่งผลิตตัวอย่าง แล้วเทียบผลกับข้อมูลจริงก่อนใช้งานเต็มรูปแบบ

การเปลี่ยนสูตรและการควบคุมสิทธิ์

เมื่อมีการเปลี่ยนวัสดุหรือแบบสินค้า ควรบันทึกเหตุผล ผู้อนุมัติ และวันที่มีผล รวมถึงตรวจว่าคำสั่งผลิตที่เปิดไปแล้วจะใช้สูตรเดิมหรือสูตรใหม่ตามนโยบายโรงงาน ประวัติการแก้ไขช่วยให้ตรวจสอบย้อนหลังได้เมื่อเกิดปัญหาคุณภาพหรือต้นทุน

สิทธิ์แก้ BOM ควรจำกัดตามหน้าที่ โดยให้ฝ่ายที่เกี่ยวข้องตรวจข้อมูลก่อนอนุมัติ ระบบควรรองรับการสำรองข้อมูลและทดสอบการกู้คืนด้วย

BOM, Routing และต้นทุนต่างกันอย่างไร

BOM ตอบว่าใช้ อะไรและเท่าไร ส่วน Routing อธิบายขั้นตอนหรือเส้นทางการผลิต เช่น งานตัด งานประกอบ และจุดตรวจคุณภาพ ข้อมูลต้นทุนอาจรวมค่าวัสดุ ค่าแรง และค่าใช้จ่ายอื่นตามวิธีคิดขององค์กร ทั้งสามส่วนเชื่อมกันได้ แต่ไม่ใช่ข้อมูลชุดเดียวกัน

เริ่มจากระบบขนาดไหนจึงเหมาะ

โรงงานไม่จำเป็นต้องนำทุกสินค้าเข้าระบบพร้อมกัน อาจเริ่มจากสินค้าที่มีปริมาณมากหรือมีปัญหาวัตถุดิบขาดบ่อย แล้วค่อยขยายเมื่อข้อมูลแม่นยำขึ้น หากต้องการภาพรวม อ่านต่อได้ที่ ERP โรงงานควรมีอะไรบ้าง หรือ บริการพัฒนาระบบโรงงานและ MRP

สรุป

BOM ที่เชื่อถือได้ช่วยให้ MRP วางแผนวัสดุได้ใกล้เคียงงานจริง จุดเริ่มต้นจึงอยู่ที่ข้อมูลสินค้า หน่วยนับ เวอร์ชัน และการตรวจสอบร่วมกับคนทำงานหน้างาน

คำถามที่พบบ่อย

BOM คือรายการวัตถุดิบและส่วนประกอบพร้อมปริมาณที่ต้องใช้ในการผลิตสินค้า โดยอาจมีหลายระดับและหลายเวอร์ชัน
BOM เป็นข้อมูลโครงสร้างสินค้า ส่วน MRP ใช้ข้อมูลดังกล่าวร่วมกับแผนผลิตและข้อมูลคงเหลือเพื่อวางแผนความต้องการวัสดุ
ไม่จำเป็น ขึ้นกับว่าสินค้ามีชิ้นงานย่อยหรือส่วนประกอบที่ต้องวางแผนแยกหรือไม่
ควรกำหนดเวอร์ชัน วันที่มีผล ผู้อนุมัติ และผลต่อคำสั่งผลิตที่เปิดไว้ตามนโยบายโรงงาน
อาจทำให้วางแผนวัตถุดิบผิด ซื้อเกินหรือขาด และประเมินต้นทุนคลาดเคลื่อน
เราใช้คุกกี้เพื่อปรับปรุงประสบการณ์ของคุณบนเว็บไซต์ของเรา การเรียกดูเว็บไซต์นี้แสดงว่าคุณยอมรับการใช้คุกกี้ของเรา